24 Eylül 2017 Pazar

Yapay zeka insanlığı daha eşit bir hale getirecektir. Ama nasıl?

Yapay zeka insanlığı daha eşit bir hale getirecektir. Ama nasıl? AI önemli noktalarda bulunan kurumların karar alma sürecinde daha merkezi rol almaktadır. Hastanelerimizden, adliyemize ve sigorta kurumlarına girip kimin sigortalı olduğuna, şartlı tahliyeden kimin faydalanabileceğine, kimin işe alınacağına kadar karar verebilmektedir.


Yapay zeka insanlığı daha eşit bir hale getirecektir. Ama nasıl? 

Birçok durumda, AI'nın (yapay zekanın), insanın karar verme sürecinde doğan hataları ve önyargıları aşarak etkinliği ve etkililiği artırdığı düşünülürken, algoritmik önyargı riskleri (bir algoritma, yaratıcılarının önyargılarını veya verildiği bilgiyi alır) yükseltebilir. Ayrımcılığı güçlendirebilir. Bu nedenle yapay zekanın toplumlarımızı daha eşit bir hale getirebileceği doğru değil gibi.

Algoritmanın tarafsız davrandığını söyleyemeyiz. Yapay zeka hesaplamalarında yer alan verileri ve hipotezleri yansıttır. Önyargılı veriler yapay zeka algoritmasına yönlendirilir veya var olan sosyal önyargıları yansıtmakta olan faktörlere öncelik verildiğinde, ayrımcı sonuçlar ortaya çıkacaktır. Bu durumda yapay zeka algoritmaları belirli faktörlere öncelik vererek işlev görür. Yapay zekanın işleyişinde gözlemlenen ve gizli değişkenlerden gelen istatistiksel modelleri tanımlama ve daha sonra sunma "eğer sonuç bu değilse, o halde diğer sonucu" uygula durumudur.

Bu durumda belli faktörlerin uygun olduğunu varsayarak, bir sonucun ve tarihsel eğilimlerin yineleyicileri tekrarlayacaktır. Bu durumda algoritma yani yapay zekaya kendi kendini güçlendiren bir önyargı gösterebilir. Aşırı yetersiz olanlar için ya da veri ve hesaplamalarda yanlışlıklar sezdiğinde, kendi kendine verdiği kararlarda eşitsizliği sürdürebilecektir. İnsanlar, bilgisayarların çok akıllıca davrandıklarını ve dünyayı ele geçireceğini düşünüyorlar. Ancak asıl sorun onlar çok aptal olduklarından zaten dünyayı ele geçirmiş olmalarıdır.

Bu bağlamda ifade etmek için,  öngörüleyici polisiye geçiş modellerine ve sağlık sigortası risk tahminlerine bir göz atalım. Tahmini polisiye modelleri, tahmini suç noktaları oluşturmak için tarih, saat ve yer de dahil olmak üzere suç tarihi kayıtlarını kullanır. Azınlık ve düşük gelirli toplulukların, zengin gelirli topluluklara kıyasla polis tarafından gözetlendiği çok daha muhtemeldir. Tahmini polislik işleminin temelindeki tarihsel suç verileri, daha ağır devriye gezen topluluklarda daha yüksek suç oranlarını sunan önyargılı bir tablo sağlayacaktır. Sonuç olarak, akıllı önleme, azınlık ve düşük gelir grubundaki toplulukların gözetlenmesini sürdürerek ırkçı önyargıları artırabilir.

Sağlık sigortası söz konusu olduğunda sigortacılar, satın alma geçmişi ve komşularının sağlığı gibi geleneksel olmayan "üçüncü taraf" veri kaynaklarının birleşimi yoluyla bir kişinin gelecekteki sağlık risklerini önceden tahmin edebiliyor. Bu verilerin kullanılması sigortacıya sigorta yaptıracak kişiye yönelik riski doğru bir şekilde tahmin edebiliyor olsa da, aynı zamanda risk altındaki kişilerin karşılayamayacakları primleri tahsil etmemelerini veya sigortanın kapsama alanının tamamen reddedileceği anlamına gelmektedir. Sistematik sağlık sorunları yaşayan topluluklarda yaşayanlar için, bu tahmini modeller sağlık farklılıklarını sürdürebilir.

Yapay Zeka, politik, sosyal ve ekonomik haklar üzerinde çok etkili kararlar vermek için giderek daha fazla uygulanmaya başlandığından, yapay zekanın bu sistemlerdeki görevleri yaparken adalet, hesap verebilirlik ve şeffaflık ilkelerini destekleyecek şekilde oluşturulması ve uygulanması sağlanmalıdır. Bu ilkelerin Yapay Zekaya öğretilmesini sağlamanın iki yolu vardır, bunlar yalnızca daha verimli olabilir. Fakat aynı zamanda yapay zekanın daha adaletli bir karar vermeye götürür.

Sosyo-Sistem Analizi Uygulamak
Yapay Zekaya tamamen bakıldığı zaman, önyargı, değeri yüklü verilerin birleştirilmesi ve öznel faktörlerin önceliklendirilmesi yoluyla kendisini algoritmalara sokar. Yeteri kadar, standartlaştırılmamış veya hatalı birim araçlarıyla toplanmakta olan veri kümeleri gerçeği doğru yansıtılmasını sağlamadığı için hatalar ortaya çıkabilir. Günümüzde hala devam etmekte olan toplumsal eşitsizliği yansıtmakta olan bir süreç üzerinden toplanacak veriler sonucunda yapay zekanın sürekli olarak yanlış davranmasına neden olacaktır.

Örnek vermek gerekirse; Türk işçilerini işe alınması ve teşvik edilmesi eğiliminde olan bir fabrikadaki  veri kümeleriyle eğitilmiş olan bir yapay zeka, Türk aday işçilerin  diğer işçilere adil davranmazsa, Türk aday işçilere bu sefer devamlı olarak öncelik tanıma eyleminde bulunmasına neden olacaktır. Yapay Zeka verilerinin ve hipotezlerin, geliştiriciler tarafından sorgulandığı ve düzeltildiği bir "Sosyo-Sistem Analizi" yaklaşımı ile Yapay Zekanın eğitildiği verilere yönelik sistematik sosyal eşitsizliklerin etkileri üzerine analiz etmekle yapay zekanın önyargıları erken tespit edilerek düzeltilebilir. Bu şekilde tüm riskler azaltılır. Yapay Zeka yoluyla adaletsizlik ve ayrımcılıkla mücadele ancak böyle düzeltilebilir. Bunun sonucunda ise daha farklı grupların ayrımcılığı belirleme konusunda daha başarılı olacağı ile ilgili sonraki tavsiyeye yol açmıştır.

Her aşamada çeşitlilik katmak
Çeşitlilik, Yapay Zekanın her döneminde, yapımından, dağıtılmasından, karar vermesine, tüm işlevlerini doğrulamaya kadar dahil edilmesi gerekir. Araştırmaların sonucunda, kişilerin IQ'su ne olursa olsun, değişik kişilerin oluşturduğu grupların sorunları halletmede daha başarılı oldukları kanıtlanmıştır. 

Yapay Zeka tarafından desteklenen karar alma mekanizmasının etkilerinin tasarımında, uygulamasında ve değerlendirilmesinde kapsayıcı özen, yalnızca yanlışlıkla ayrımcı etkileri en aza indirgemekle kalmayıp aynı zamanda daha büyük toplumsal, ekonomik ve politik alanlar için önemli bir olgu olarak uygulanmasına sebep olabilir.

Yapay zekanın bükülme noktasında, gelişimi ve uygulaması, iklim değişikliği, gıda güvensizliği, sağlık ve eğitim gibi küresel zorluklara benzeri görülmemiş faydalar sağlayabilir. Fakat uygulama daha dikkatli bir şekilde yönetilmeli ve daha adil bir dijital ekonomiye ve topluma yönelmelidir ki daha ayrımcı bir topluma değil.


Yapay zeka adil bir iradeyle yapılmadığı zaman insanlığın sonunu getirebilecekken, adil bir iradeyle yapıldığında insanlara ne kadar büyük faydalar sağlayacağı bu yazımızda sizlere anlatmış bulunmaktayız. Bunun yanı sıra Yapay Zeka'nın tam anlamıyla güvenilir olduğunu söylemeyiz. Yapay Zeka ile ilgili ilerleyen zamanlarda daha ayrıntılı yazılarımızı sizlerle paylaşacağım.

Not: AI yani ingilizcesi artificial intelligence, türkçesi ise yapay zekadır.

Daha önceki Yapay Zeka Programlama (AI) yazımız için tıklayın.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder